Startpagina | Zoeken | Soort identificeren | Taxonomische boom doorbladeren | Quiz | Over deze website | Geef uw mening
 
Giftige paddenstoelen

Berucht zijn de te laat ontdekte, in een gruwelijke doodsstrijd eindigende vergiftigingen met Groene knolamanieten (Amanita phalloides) (425A.jpg) of met de veel zeldzamere Kleverige knolamanieten Amanita virosa (843.jpg) en Amanita verna. Vergiftigingen met de in hun vruchtlichamen aanwezige cyclopeptiden (amatoxinen), die de lever en nieren van het slachtoffer aantasten, treden vaak op na verwisseling van deze Amanieten met in het veld verzamelde Champignons. Hoewel de Franse arts Bastien in 1981 zou hebben aangetoond, dat een kort na het nuttigen van Groene knolamanieten op zichzelf uitgeprobeerde kuur van antibiotica, vitamine C en middelen tegen diarree als levensreddende behandeling effectief zou zijn, sterven jaarlijks nog mensen na een cyclopeptidevergiftiging.

De Groene knolamaniet (425B.jpg) werd en wordt dan ook voor moorden en zelfs bij zelfmoorden gebruikt. Bekend is het verhaal over de Franse verzekeringsmakelaar Girard, die met rijke oude dames zonder erfgenamen aanpapte, een levensverzekering op hun naam en met hem als enige begunstigde afsloot en ze daarna een maaltijd voorzette, waarin Groene knolamanieten waren verwerkt. Hij belandde in de gevangenis nadat een van zijn slachtoffers zijn vergiftigingspoging overleefde. Zijn in het complot betrokken leverancier, vadertje Theo, bleek het verschil tussen de dodelijk giftige Groene knolamaniet en een van zijn dubbelgangers, de niet giftige, maar toch voor consumptie af te raden Gele knolamaniet (Amanita citrina) (426.jpg) niet te kennen.
Bij de door tijdig braken mislukte vergiftigingspoging van Claudius, kreeg de Romeinse keizer een door zijn vrouw Agrippina bereide godenspijs van Keizersamanieten voorgezet, die waarschijnlijk met stukjes Groene knolamaniet was vermengd. Dezelfde gifstof komt in Mosklokjes als Galerina autumnalis (671A.jpg) (671B.jpg), Parasolzwammen als Lepiota castanea (444.jpg) en Breeksteeltjes (Conocybe) voor.
Satijnzwammen als de zeer zeldzame Giftige satijnzwam (Entoloma sinuatum) (1B.jpg) en de algemeen voorkomende Grauwe bossatijnzwam of Stinksatijnzwam (Entoloma rhodopolium) veroorzaken ernstige maagklachten. Na het nuttigen van de eerstgenoemde kan zelfs een fatale leverbeschadiging optreden.
In de Parelamaniet (Amanita rubescens) (429A.jpg) en de Grijze slanke amaniet (Amanita vaginata) (837.jpg) aanwezige gifstoffen, die bloedarmoede en blokkering van de nierfuncties kunnen veroorzaken, worden bij voldoende verhitting onschadelijk gemaakt.
Vergiftigingen met het pas later in bepaalde Gordijnzwammen (Cortinarius) aangetoonde orellanine zorgden in de jaren vijftig in Polen voor 19 sterfgevallen. Ondanks herhaalde waarschuwingen voor de mogelijk ernstige gevolgen van het zogenaamde Gyromitrasyndroom, sterven er jaarlijks mensen na consumptie van zelfs in kookboeken aangeprezen Voorjaarskluifzwammen (Gyromitra esculenta) (61.jpg) of van de in de Alpen voorkomende Kroonbekerzwam Sarcosphaera crassa (848.jpg). Het Paxillussyndroom, dat zelfs na jarenlang eten van de Gewone krulzoom (Paxillus involutus) (764A.jpg) nog kan optreden, heeft soms ook een dodelijke afloop. De Vliegenzwam (Amanita muscaria) (424A.jpg), het Elfenschermpje (Mycena pura) (824.jpg) en het Heksenschermpje (Mycena rosea) bevatten geringe hoeveelheden van het giftige muscarine. Vergiftigingen met fatale afloop komen bij deze paddenstoelen dan ook weinig voor. In de soms met de Parelamaniet verwisselde Panteramaniet (Amanita pantherina) (428.jpg), de Giftige weidetrechterzwam (Clitocybe rivulosa) (1B.jpg), de Giftige vezelkop (Inocybe erubescens) (1A.jpg) en de Lantaarnzwam (Omphalotus illudens) (1B.jpg) komt muscarine wel in gevaarlijke tot dodelijke concentraties voor.

Recent zijn in Frankrijk na het het eten van de als eetbaar en smakelijk bekend staande Gele ridderzwam (Tricholoma equestre) (463.jpg) vergiftigingen met een dodelijke afloop opgetreden. In de Gele ridderzwam blijkt een nog onbekende stof voor te komen, die waarschijnlijk alleen bij mensen met een daarvoor aanwezige genetische aanleg de spierziekte rhabdomyolisis veroorzaakt, waarbij uiteindelijk de hartspier wordt aangetast.

Van het eten van jonge Zwavelzwammen (Laetiporus sulphureus) (341A.jpg) kan men, als men gevoelig is voor bepaalde alkaloïden die zich hierin bevinden, misselijk en duizelig worden. Recent is dat een groepje Engelse mycofagen uit het toch al zo mycofobe Groot Brittanië weer eens overkomen. De Nevelzwam (Clitocybe nebularis) (488.jpg), de Paarse schijnridderzwam (Lepista nuda) (491A.jpg) en de Knolparasolzwam (Macrolepiota rachodes) (436A.jpg) kunnen eveneens allergische reacties veroorzaken. Hoewel de Gewone zwavelkop (Psilocybe fascicularis) (691.jpg) in vroeger tijden in de Zwitserse huisapotheek gold als een probaat middel tegen reumatische klachten en gonorroe, geeft hij maag- en darmbezwaren en kan hij zelfs de lever beschadigen.
In sommige landen kent men de zogenaamde Pilzberater, die de door mycofage leken in het bos verzamelde paddenstoelen op giftige soorten controleert. Vorsten hadden hun voorproevers, die vergiftigingspogingen voortijdig moesten detecteren.
Historische persoonlijkheden als Siddharta Boeddha, paus Clemens VII en de keizers Diocletianus en Karel VII zouden (desondanks) aan de gevolgen van een paddenstoelenvergiftiging zijn overleden. Daarnaast treden vergiftigingen op met rauwe of onvoldoende verhitte paddenstoelen en met het in bedorven paddenstoelen ontstane lijkengif. Boleten, Inktzwammen (719B.jpg) en Reuzenbovisten (408B.jpg) kunnen zware metalen en radioactieve stoffen tot niet in voedingsmiddelen toegestane concentraties in hun vruchtlichamen opslaan. Het inademen van een sporenwolk van de Gewone oesterzwam (742B.jpg) zorgt voor een heftige astmatische reactie. Daarnaast kunnen hun sporen en die van Stuifzwammen oogontstekingen veroorzaken.
Mycotoxinen, als het door de op pinda's, noten, granen en vruchten voorkomende afbraakschimmel Aspergillus flavus geproduceerde aflatoxine, zijn verantwoordelijk voor leverkanker en galblaasaantastingen bij mens en dier. Van Fusarium soorten afkomstige mycotoxinen in het door de Amerikanen in Vietnam gebruikte chemische wapen "gele regen" zorgden bij de Vietnamezen voor ernstige maagdarmstoornissen en inwendige bloedingen, die regelmatig tot de dood leidden.
Voor de introductie van bestrijdingsmiddelen (fungiciden) kwamen regelmatig vergiftigingen met van "slecht gelezen" graan (rogge) gebakken brood voor, waarvoor met Moederkoren (172.jpg) vervuild meel gebruikt was. De in de meegemalen sclerotia aanwezige alkaloïden veroorzaken ergotisme, ook wel kriebelziekte of brandende ziekte, Heilig Vuur of Anthoniusvuur of "ziekte van de armen" genoemd, dat met blindheid, een niet te lessen dorst, uitbarstingen van razernij, epileptische aanvallen, hallucinaties, psychoses en spastische bewegingen, of met het afsterven en zwart worden en verlies van ledematen (gangreen) gepaard gaat. Uit de historie zijn vele, vaak epidemisch verlopende vergiftigingen bekend, die bijvoorbeeld in de negende eeuw in Duitsland na enkele dagen of weken tot massale sterfte leidden. De laatst bekende voorvallen waren de duizenden ziektegevallen in Rusland in de twintiger jaren van de vorige eeuw, de broodvergiftiging in 1951 in de Franse plaats Pont-Saint-Esprit en de vele sterfgevallen na het eten van besmette graszaden tijdens de hongersnood in Ethiopië in 1977. Vanwege het in de biologische landbouw niet gebruiken van bestrijdingsmiddelen als fungiciden, neemt het voorkomen van sclerotia van Moederkoren op granen en daarmee het risico op vergiftigingen toe. Soms kwamen door een eveneens in de sclerotia aanwezige, aan LSD verwante stof optredende hallucinaties voor. Het waarschijnlijk aan dergelijke zinsbegoochelingen toe te schrijven bizarre gedrag van kinderen en vrouwen uit Salem in de Verenigde Staten zorgde in 1692 voor een heksenproces, dat voor deze "heksen" op de brandstapel eindigde. Deze waandenkbeelden en hallucinaties veroorzakende stof wordt ook wel verantwoordelijk gehouden voor een verschijnsel als de "Vliegende Hollanders" : spookschepen, die met gehesen zeilen en met gedekte tafel, maar zonder bemanning, op volle zee werden aangetroffen. Van meel van slecht gelezen graan werd immers niet alleen brood, maar ook scheepsbeschuit gebakken. Meegemalen sclerotia zouden een massapsychose onder de zeelui hebben veroorzaakt, waarna ze in de volle overtuiging dat ze over water (hun Schepper tegemoet) konden lopen, over boord zouden zijn gestapt.
Boleten als Boletus manicus en Boletus reayi en Russula's als Russula agglutina zouden mogelijk verantwoordelijk zijn voor de maniakale geestestoestand, waarin de leden van de Papoeastam van de Kuma's, na het opzettelijk nuttigen hiervan, kwamen te verkeren, waarna ze soms zelfs moordend en koppensnellend door naburige dorpen trokken.
De Kale inktzwam (Coprinus atramentarius) (720A.jpg) wordt in combinatie met alcohol niet verdragen. Zij bevat de stof coprine, die een vergelijkbaar effect heeft als het bij de behandeling van alcoholisme gebruikte medicijn Refusal of Antabus. Deze stof is ook in de Knotsvoettrechterzwam (Clitocybe clavipes) (485.jpg), de Netstelige heksenboleet (Boletus luridus) (770A.jpg), de Gele ridderzwam (Tricholoma equestre) (463.jpg) en de Schubbige bundelzwam (Pholiota squarrosa) (638A.jpg) aangetoond.
Het in melk of suikerwater gedrenkte, rode vlies van de hoed van de mogelijk naar dit gebruik genoemde Vliegenzwam (424A.jpg) was ooit als vliegenverdelgingsmiddel populair. Later bleek de Vliegenzwam het insecticide iboteninezuur te bevatten.